وقتی صحبت از قیمت روز میلگرد میشود، اغلب خریداران به نرخ دلار یا تابلو بورس کالا نگاه میکنند؛ اما واقعیت این است که پشت این عدد، شبکهای از ۱۵شاخص اصلی و دهها زیرشاخص دیگر وجود دارد. از هزینه حملونقل گرفته تا سیاستهای دولت، همه میتوانند بازار را جابهجا کنند.
بهعنوان فعال بازار آهن بارها تجربه کردهام که قیمت میلگرد آجدار در یک روز کاری چندین بار تغییر میکند. دلیلش ساده است: مجموعهای از عوامل اقتصادی، سیاسی و حتی روانی روی هم انباشته میشوند. در این مقاله، به ۱۵ شاخص اصلی که بیشترین نقش را در تعیین قیمت دارند میپردازیم و کاربرد آن برای خریداران را توضیح میدهیم.
1. بورس کالا و کشف قیمت پایه میلگرد
بورس کالا شفافترین محل کشف قیمت میلگرد است. قیمت پایهای که هر هفته اعلام میشود، با فرمولی بر اساس نرخ جهانی شمش فولاد و دلار نیمایی تعیین میشود؛ اما این تازه شروع ماجراست؛ میزان عرضه کارخانهها، رقابت خریداران، حداقل تناژ معامله و حتی سیاستهای کنترلی بورس (مثل محدود کردن دامنه نوسان) تعیین میکند که میلگرد با چه قیمتی از تالار خارج شود.
نکته بازاری: اگر قصد خرید میلگرد عمده دارید، رصد عرضههای هفتگی کارخانهها در بورس کالا به شما دید بهتری از پیش بینی قیمت میلگرد درهفته آتی میدهد.
2. نرخ ارز؛ موتور محرک بازار آهن و فولاد
نوسان دلار، مستقیم و غیرمستقیم روی قیمت روز میلگرد تأثیر دارد. چرا؟ چون اقتصاد کشور به نرخ دلار وابسته است. بسیاری از مواد مصرفی فولادسازان مثل الکترود گرافیتی یا فروآلیاژ وارداتی هستند. از طرفی، نرخ دلار صادراتی تعیین میکند که فروش میلگرد به کشورهای همسایه چقدر سود داشته باشد. وقتی دلار بالا میرود، علاوه بر ایجاد التهاب در بازار باعث میشود تولیدکننده تمایل بیشتری به صادرات داشته باشد؛ بنابراین عرضه داخلی کم میشود و نتیجه آن افزایش قیمت میلگرد در بازار داخل است.
تجربه بازاری: حتی زمانی که نرخ مواد اولیه ثابت بود، صرفاً شایعهی افزایش نرخ ارز باعث جهش قیمت میلگرد در بازار آزاد شد.
3. قیمت مواد اولیه و تأثیر بر خرید میلگرد
مواد اولیهای مثل شمش فولادی، آهن اسفنجی و قراضه جزو مؤثرترین عوامل در تعیین قیمت هستند. وقتی بیلت داخلی یا صادراتی افزایش پیدا کند، سقف قیمت میلگرد هم بالا میرود. این موضوع را در گزارشهای روزانه بورس کالا بهوضوح میتوان دید. حتی تغییر قیمت ضایعات آهن در بازار داخلی میتواند هزینه تولید و درنهایت قیمت میلگرد را تغییر دهد.
4. عرضه و تقاضا
· فصلهای اوج ساختوساز (بهار و تابستان)،
· میزان بودجه عمرانی و رونق پروژههای دولتی
· بازسازی پس از زلزله یا سیل
· رکود یا رونق بازار مسکن
· محدودیتهای انرژی مانند قطع برق و گاز تولیدکنندگان
· قیمت مواد اولیه و رونق صادرات
همگی میزان عرضه و تقاضا را تغییر میدهند. وقتی عرضه کمتر از تقاضا باشد، قیمت میلگرد در هر دو بازار بورس و آزاد افزایش مییابد. همچنین تقاضای بیشتر برای برخی برندها مانند میلگرد اصفهان باعث گرانتر شدن این محصول در فصلهای کمبود عرضه میشود.
5. سیاستهای دولت و نقش تنظیم بازار
دولت از طریق وزارت صمت و سازمان بورس کالا ابزارهای مختلفی برای کنترل بازار دارد:
- تعیین سقف و کف رقابت در بورس
- تعرفههای صادراتی یا ممنوعیت صادرات
- سهمیهبندی انرژی برای فولادسازان
- وضع مالیات یا تغییر نرخ ارزش افزوده
هر کدام از این تصمیمات میتواند در کوتاهمدت قیمت میلگرد را بالا یا پایین کند.
6. هزینه حملونقل
یکی از شاخصهای به ظاهر ساده اما بسیار اثرگذار، هزینه حمل میلگرد است. بارها شده که کارخانهای میلگرد ارزانتر از رقبا عرضه کرده، اما وقتی هزینه کرایه تا محل پروژه را حساب کردهایم، گزینه گرانتری از سایرین درآمده است. قیمت سوخت، وضعیت جادهها، تعرفههای حمل ریلی و حتی بیمه باربری جزو عواملی هستند که بر هزینه حمل تأثیر دارند.
7. استاندارد و گرید میلگرد
میلگردها بر اساس استاندارد ملی ۳۱۳۲ در گریدهای A1 تا A4 تولید میشوند. هرچه گرید بالاتر باشد (مثلاً A4)، استحکام بیشتر و قیمت بالاتر خواهد بود.
کاربردها:
· A1 و A2: برای خاموت و خمکاری آسان.
· A3: پرمصرفترین میلگرد در ساختمانسازی.
· A4: برای پروژههای خاص و سنگین با ضریب ایمنی بالا.
8. سیاست فروش کارخانههای میلگرد
کارخانهها بسته به سیاست فروششان، روی قیمت بازار میلگرد اثر میگذارند. برخی بهطور منظم و با حجم بالا در بورس عرضه میکنند و قیمت را به سمت تعادل میبرند. برخی دیگر عرضههای مقطعی دارند و همین میتواند بازار میلگرد را نوسانی کند. شرایط فروش مثل نقدی بودن یا نسیه هم جزو عوامل تعیینکننده میزان تقاضا و نرخ میلگرد در بورس کالا است.
9. سایز و وزن میلگرد در بازار ایران
میلگردهای پرمصرف مثل سایز ۱۲، ۱۴ و ۱۶ معمولاً رقابتیتر و در زمانهای پرالتهاب، نوسانیتر هستند؛ اما سایزهای کمیاب مثل ۲۸ و ۳۲ بهدلیل محدودیت عرضه، گرانتر تمام میشوند.
از طرف دیگر، وزن شاخه هم اهمیت دارد؛ کارخانهای که وزن میلگردهایش نزدیک به جدول اشتال باشد، معمولاً مشتریان وفادارتری دارد حتی اگر قیمت بالاتری داشته باشد.
10. روش تولید میلگرد
روش تولید میلگرد (ترمکس یا میکروآلیاژی) روی کیفیت و قیمت اثر میگذارد:
· میلگرد ترمکس بهخاطر فرآیند آبدهی سطحی، ارزانتر تولید میشود، اما محدودیتهایی در جوشکاری دارد.
· در مقابل، میلگردهای میکروآلیاژی یا نرمالایز بهدلیل کیفیت بهتر، قیمت بالاتری دارند.
11. گواهی و کنترل کیفیت
داشتن گواهی آنالیز شیمیایی و تستهای مکانیکی (کشـش و خمش) برای پروژههای حساس الزامی است. کارخانههایی که گواهی معتبر ارائه میدهند، معمولاً میلگردشان با قیمت بالاتری معامله میشود چون پیمانکار ریسک کمتری میپذیرد.
12. نقدینگی و شرایط پرداخت در خرید میلگرد
در بازار رکودی، شرایط پرداخت اهمیت بیشتری پیدا میکند. فروش نقدی با تخفیف همراه است، اما خرید نسیه یا قسطی با کارمزد بالاتر تمام میشود. حتی در بورس کالا هم میزان پیشپرداخت و وجه تضمین میتواند بر قیمت میلگرد معامله اثر بگذارد. همچنین شرایط تخفیف در برخی شرکتهای بازرگانی مانند فولاد ایرانیان باعث ارزانتر تمام شدن هزینه میلگرد برای خریداران میشود.
13. صادرات و واردات میلگرد
وقتی پنجرههای صادراتی باز باشد و کشورهای همسایه مثل عراق یا افغانستان تقاضای زیادی داشته باشند، بخشی از تولید داخلی به خارج میرود و عرضه میلگرد در بازار داخل کم میشود که نتیجه آن افزایش قیمت میلگرد است. در مقابل، محدودیت صادرات یا ورود فولاد ارزان خارجی، باعث کاهش قیمت داخلی میلگرد میشود.
14. انرژی و اخلال در زنجیره تولید
قطع برق تابستانی یا کمبود گاز زمستانی از عوامل سنتی نوسان قیمت میلگرد در ایران هستند. هر بار که تولید کارخانهها بهخاطر محدودیت انرژی متوقف میشود، موجودی بازار پایین میآید و وقتی تقاضا ثابت باشد، قیمتها رشد میکنند.
15. فضای روانی بازار
درنهایت، یکی از قویترین عوامل تعیینکننده، فضای روانی است. حتی اگر بنیادهای بازار تغییر نکرده باشد، شایعهی افزایش نرخ ارز، اخبار سیاسی یا پیشبینی تورم یا کمبود محصول میتواند باعث رشد سریع قیمت میلگرد در بازار آزاد شود.
5 نکته کاربردی برای خرید میلگرد
۱. همیشه قیمت بورس کالا را کنار بازار آزاد مقایسه کنید.
۲. گرید و سایز موردنیاز پروژه را دقیق بررسی کنید.
۳. هزینه حمل را دستکم نگیرید.
۴. در معاملات عمده، گواهی MTC را از فروشنده بخواهید.
۵. برای پروژههای حساس، برند معتبر انتخاب کنید حتی اگر کمی گرانتر باشد.
از بورس کالا و نرخ ارز گرفته تا هزینه حملونقل، سیاستهای دولت وحتی فضای روانی بازار باید گفت قیمت روز میلگرد نتیجهی ترکیب ۱۵ شاخص اصلی و دهها عامل جزئی است. برای یک خریدار یا پیمانکار، شناخت این عوامل به معنای داشتن نقشه راه در بازار آهن است. نقشهای که کمک میکند خریدی مطمئنتر و اقتصادیتر انجام دهد.